skip to main content

elementenvierhoek

Als je aan het nadenken bent over de vraag: ‘wat wil ik eigenlijk met mijn leven?’ kun je op een punt komen dat je in cirkeltjes gaat ronddraaien. Je kunt dan geen afstand meer nemen tot de vraag die je bezighoudt. Op zo’n moment kan het heel zinvol zijn om jezelf als het ware ‘in kaart’ te brengen. Een mooi instrument daarvoor is de "elementenvierhoek" (ontwikkeld door Adriaan Hoogendijk). Geen testen of vragenlijsten, maar een persoonlijke, subjectieve zelfinschatting..

De elementenvierhoek

We kennen allemaal de elementen vuur, lucht, water en aarde, en we hebben een globaal idee waarvoor ze staan. Een ieder herkent de omschrijving zoals hieronder.

VUUR: staat voor energie, warmte en licht
LUCHT: staat voor zuurstof en ruimte.
WATER: staat voor verfrissing en stroming
AARDE: staat voor stevigheid en beide benen op de grond

Wat kun je hiermee in relatie tot je loopbaan en je omgeving? Wanneer je de termen vertaalt in loopbaantermen wordt het al meer herkenbaar en minder abstract:

VUUR: drijfveren en passie, waar loop ik warm voor, wat vind ik nu leuk
LUCHT: maak je eigen verhaal, visieontwikkeling
WATER: communiceren van je verhaal, jezelf in de markt zetten
AARDE: concretisering van drijfveren, je verhaal realiseren

Ik werk met de elementenvierhoek omdat metaforen een vruchtbare bodem blijken te zijn om ons met al onze kwaliteiten en onhebbelijkheden te leren kennen. De herkenbaarheid is groot en werkt zeer verhelderend. Het geeft inzicht over de basishouding van iemand. Deze basishouding zegt veel over welke stappen in je loopbaan wel of niet geschikt kunnen zijn, oftewel bij je passen. Het zegt iets over wat voor type mens je bent en waar je sterke en ontwikkelingspunten liggen. Het kan een sluier oplichten op welke gebieden je gevoelig bent voor bepaalde karaktereigenschappen van een ander of zelfs voor een bepaalde organisatiestructuur. Omdat de elementenvierhoek wel inzicht geeft op welke gebieden je jezelf zou kunnen ontwikkelen is deze niet statisch, maar een mooi instrument om door zelfinzicht beter in kaart te krijgen waarom dingen soms niet lopen zoals je gehoopt had, en dat je dit in vele gevallen kunt ombuigen naar een gezondere situatie.

Aan de slag: je begint met het tekenen van een kruis. De vier elementen vormen de vier richtingen van het kruis. Vuur staat aan de westzijde, Lucht aan de noordzijde, Water aan de oostzijde en Aarde aan de zuidzijde. Voor jezelf kun je nu inschatten in welke mate een element bij jou vertegenwoordigd is. Als het element sterk vertegenwoordigd is, maak je die lijn langer. Als het element zwak vertegenwoordigd, maak je die lijn korter. Dan verbindt je de uiteinden van de punten met elkaar. Zo ontstaat een zogenaamde "elementenvierhoek". De vorm die deze elementenvierhoek heeft kan je in al z’n eenvoud veel over jezelf vertellen.

over yvonne eikens
coaching & advies

Als coach bied ik individuele begeleiding aan mensen met vraagstukken die raken aan het domein ‘werk’. Zo help ik mensen om beter te functioneren in hun werk...

yvonne eikens

Jaren geleden kwam ik de volgende spreuk tegen: ‘Gras groeit niet harder door er aan te trekken.’ Loslaten, niet-weten, dat vinden velen, inclusief ikzelf, moeilijk om in de praktijk te brengen...

werkwijze

Het is de klik die mede zorgdraagt voor succes. Of je nou op zoek bent naar een andere baan, effectiever wil leren communiceren of wil ontdekken in welke baan je optimaal tot je recht komt...

Vuur

Het element vuur symboliseert warmte, licht en energie. Mensen bij wie het element vuur overheerst, blaken van energie, dan wel dat ze een ingehouden gedrevenheid uitstralen. Zij zijn eerder opgewekt en vol zelfvertrou­wen. Ze zijn het liefst oprecht en direct in hun uitingen. Zij blinken uit in wilskracht en in scheppingskracht. Vuur geeft spanning en beweging. Ze brengen leven in de brouwerij en roepen nieuw elan op en vertrouwen in de toekomst. Vuurtypes zijn eerder initiatiefrijk, dynamisch, enthousiast, idealistisch, impulsief, creatief, verande­ringsgericht en moedig om nieuwe dingen aan te pakken. Ze treden eerder op de voorgrond. Ze willen dolgraag zichzelf kunnen zijn. Ze laten zich eerder leiden door emoties, subjectieve gevoelens en intuïtieve ingevingen.

Vuurtypes kunnen een gebrek hebben aan zelfbeheersing en aan consideratie met anderen, waardoor ze de gevoelens van anderen kunnen kwetsen en onbedoeld schade kunnen aanrich­ten. Zij kunnen ongeduldig zijn, roeke­loos, naïef, rusteloos, slecht luisteren, bazig zijn, onvoorspelbaar of overrompe­lend: een olifant in een porseleinkast. De praktische uitvoering van hun plannen kan wel eens te wensen overlaten. Hoewel vuurtypes de aardetypes kunnen inspireren, kunnen ze voor hen ook te onstuimig zijn of onbegrijpelijk omdat zij eerder ad hoc handelen.

Omgekeerd hebben vuurtypes te weinig geduld met aardetypes, hoewel de aarde toch de stof aandraagt waarmee het vuur kan blijven branden. Vuurtypes hebben ook weinig geduld met watertypes, maar toch kan water ervoor zorgen dat het vuur niet oververhit wordt en er in- of uitwendige schade ontstaat. Dus vuur en water hoeven niet per se 'als water en vuur' tegenover elkaar te staan. Vuurtypes stimuleren de luchttypes tot een vrijheid om zich meer vanuit hun drijfveren uit te drukken en geven hun een gevoel van vertrouwen en kracht, dat zij bij geen enkel ander type zo gemakkelijk kunnen vinden. Omge­keerd kunnen de luchttypes de ideeën van de vuurtypes corrigeren en nuanceren. Maar de intellectuele bespiege­lin­gen waarop niet vlot genoeg gehandeld kan worden, worden de vuurtypes al gauw beu.

Lucht

Het element lucht vormt zuurstof, ruimte en vrijheid voor vragen stellen en uitdenken. Voor waardebepaling en visieontwikkeling. Lucht is de drager van klank, waardoor wij met elkaar communiceren. Mensen bij wie het element lucht overheerst, bewegen zich eerder door het leven aan de hand van gedachten. Ook ideeën en gedachten die (nog) niet verwezenlijkt zijn. Zij kunnen zich losmaken van de onmiddel­lijke beleving van alledag, wat hun de mogelijk­heid geeft om zaken objectief, verstande­lijk, met logisch inzicht, onderscheidingsvermogen en een kritische geest te benade­ren. Daardoor zijn zij ook eerder in staat anderen objectief te beoordelen. Zij kunnen kritisch analyseren, verbanden leggen, overzicht hebben en logisch redeneren. Mensen bij wie het luchtelement overheerst gaan theoretisch, systematisch en verge­lijkend te werk. Een luchttype probeert overzicht te houden, gebeurte­nissen te plaatsen in een omvattender kader en de grote lijnen in het oog te houden. Ook probeert hij rationeel en strategisch te werk te gaan.

In combinatie met het vuurelement, is een luchttype een idealist. Hij verzint concepten die nog niet bestaan. Hij is daarmee een ontwikkelaar op abstract niveau. Luchttypes kunnen zich bedreigd voelen wanneer hun mening over het hoofd wordt gezien of wanneer hun intellectuele capaciteiten gebagatelliseerd worden. Anderzijds kunnen zij zelf door hun rationele argumentaties de gevoelens van anderen bagatelliseren. Het element lucht kan ook leiden tot oeverloos geklets, tot het kille gelijk, tot details over het hoofd zien, tot afstandelijkheid of luchtfietserij.

Water

Het element water symboliseert leven, verfrissing, stroming. Het element water gaat over ‘communicerende vaten’, over relaties, communicatie, afstemming en samenwerking. Mensen bij wie het element water overheerst, hechten veel waarde aan de imma­teriële factoren in het bestaan, zoals relaties, harmonie en sfeer. De watertypes leven vaak op gevoelsni­veau en ze zijn gevoelig voor nuances, zij kunnen dingen waarnemen die door anderen niet worden opgemerkt. Zij hebben een verfrissende werking op de werksfeer. Op ieder niveau en in ieder segment van de organisatie moet het element water vertegen­woordigd zijn. Zij zijn sfeergevoelig en beschikken over diplomatie en tact. Een watertype past zich gemakkelijk aan. Hij kan goed luisteren, is meelevend, flexibel en zorgzaam. Hij is gericht op contact met mensen, hij heeft aandacht voor hun behoeften, en is teamgericht. Watertypes kunnen beïnvloedbaar zijn, angstig of geneigd zich te veel aan te passen ten koste van zichzelf. Watertypes voelen zich het gelukkigst als hun vloeibaarheid gekanaliseerd wordt of in een vorm gegoten wordt door anderen, bijvoorbeeld door aarde- of luchttypes.

Samenwerkend met vuurtypes kan hij zich eerder volgend, afwachtend en zich aanpassend opstellen. Een watertype heeft eerder gevoel voor het proces dan voor het uiteindelijke resultaat. Daarom heeft hij ook eerder gevoel voor het ontwikkelingsritme van zichzelf en van de ander. Hij gunt zichzelf en anderen daarom ook eerder enige ‘struikeltijd’. Een watertype kan er moeite mee hebben om voldoende voor zichzelf op te komen, zichzelf te laten zien of zich kwetsbaar op te stellen. Passiviteit, onderdanigheid en met alle winden meewaaien zijn valkuilen. In kwetsbare situaties kan hij verward raken, geblokkeerd en zich terugtrekken. Hij kan zich uitermate loyaal opstellen. Een loyaliteit waaruit hij zich, als dat nodig is voor zijn eigen ontwikkeling, soms maar met moeite kan ontworstelen.

Aarde

Het element aarde geeft houvast. Een aardetype staat met beide benen stevig op de grond. Dat geeft hem zekerheid. Hij is vooral gericht op concrete en stoffelijke zaken, op taken, functies en resultaten. Hij heeft een prakti­sche en doelmatige aanpak en leeft in de realiteit van het hier en nu. Hij heeft geduld, doorzettings­ver­mogen en zelfdiscipline. Hij kan uitstekend in zijn eigen onderhoud voorzien. Hij is trouw en houdt zich aan afspraken. Een aardetype heeft behoefte aan duidelijkheid over verantwoordelijkheden en bevoegdheden, rollen en procedures, en hij neigt ook tot controle en beheersing. Aardetypes hebben vaak organisatorische en coördinerende talenten. Ze hebben eerder zicht op de details dan andere types. Een aardetype kan ook op safe spelen, is geneigd tot zekerheid en voorzichtigheid op basis van voldoende feitenkennis. Hij is een goede budgetbewa­ker. Een aardetype kan efficiënt werken en, gecombineerd met voldoende luchtelement zaken ook planmatig en doelgericht aanpakken. Met minder luchtelement is hij eerder een uitvoerder. Hij is eerder objectief dan subjectief gericht. In combinatie met het vuurelement is hij een doener.

Aardetypes reageren op luchttypes nogal terughoudend, want ze vinden dat deze zich te abstract uitdrukken of te veel met hun hoofd in de wolken lopen, ook al zijn ze boeiend. Aardetypes zullen nogal eens de ideeën van luchttypes ontkrachten wanneer ze niet de toets der praktische uitvoerbaar­heid kunnen doorstaan.

Omdat aardetypes concreet georiënteerd zijn, signaleren zij snel al datgene, wat beter zou kunnen en ze kunnen daarom ook uitermate kritisch of perfectionistisch zijn. Zo zorgen aardetypes ervoor dat de luchttypes niet te veel gaan zweven en omge­keerd kunnen aardetypes profijt trekken uit de ideeën en idealen die door de vuur- en luchttypes worden aangeleverd. Voor watertypes zijn aardetypes een uitkomst, want de aarde geeft aan water een vorm die het van zichzelf niet heeft. Omgekeerd verdroogt de aarde als er geen water is. Bevloeiing geeft dus de nodige voeding.

Stoffelijkheid kan standvastigheid, maar ook onbeweeglijkheid betekenen. Als een aardetype geen tegenwicht krijgt van lucht-, water- of vuurtypes, dan kan hij star worden, onzeker of achterdochtig. Hij kan een bekrompen kijk krijgen op het leven, weinig ruimte laten voor nieuwe dingen en verslaafd raken aan routine en orde. Een aardetype heeft behoefte aan structuur, afspraken en regels. Als die er niet zijn, dan maakt hij ze zelf. Hij kan neigen tot dwangmatigheid, botheid, zwijgzaamheid en een afwachtende of pessimistische instelling.